A A A

Współczesny nastolatek jest zanurzony w świecie nowych technologii i informacji. Funkcjonowanie w nowej rzeczywistości wymusza od dzieci i młodzieży mechanizmy przystosowawcze. Wiele ze zdobyczy technologicznych pozwala na zaspokojenie ich potrzeb rozwojowych w nowy sposób. Potrzeba kontaktu z rówieśnikami jest realizowana nieustannie za pomocą nowych komunikatorów i portali społecznościowych. Są one miejscem spotkań, plotek, zabaw, przeżyć, substytutami podwórka czy innego miejsca towarzyskich spotkań. Zdobyte doświadczenie służy jako wiedza społeczna wykorzystywana na co dzień.
Cyfrowe media zmieniają środowisko dojrzewania nastolatków, badania neurobiologów dowodzą, że także funkcjonowanie mózgu.

Specyficzna cechą współczesnej rzeczywistości jest równoległe współistnienie świata realnego i wirtualnego. Światy te mają normy, które mogą wzajemnie się wykluczać bądź wspierać. Zjawisko przeciwstawiania się normom i wartościom stwarza ryzyko zagubienia się ucznia. Dominacja młodych w cyberświecie sprawia, że uważają za ów świat za własny.
Niespójność a normy społeczne.
Jedną ze specyficznych norm cyberkultury jest anonimowość. Sieć internetowa sprzyja anonimowości, jej duży obszar utrudnia weryfikację postępowania danej jednostki, potwierdzenia prawdziwości informacji o niej. Młodzi dostrzegają możliwość bycia kimkolwiek, reprezentowania dowolnych postaw, poglądów bez konsekwencji społecznych. Zachowania o charakterze dewiacyjnym mogą mieć przestrzeń możliwą do akceptacji i utrwalania się. Świat pozbawiony sprawnej kontroli społecznej jest zachętą do łamania norm społecznych i obyczajowych. Osoby komunikujące się za pomocą cyfrowych technologii zatracają świadomość norm moralnych, wykazują tendencje do mówienia nieprawdy w rozmowach mailowych. Amoralne funkcjonowanie w sieci, może się przełożyć na funkcjonowanie w realnym środowisku społecznym. Jednym z przykładów może być zjawisko określane przez Spitzera  ,,fingowaniem’’ pracy umysłowej, charakteryzujące się zdobywaniem korzyści społecznych przez oświadczanie nieprawdy na temat napisanej pracy zaliczeniowej czy prac domowych.
        Seksualność w sieci.
Wprowadzenie komputerów do naszego życia zwiększyło zainteresowanie pornografią. Za największe negatywne konsekwencje jej ,,użytkowania’’ uznaje się negatywne oddziaływanie na struktury osobowości, dewastację moralną jednostki, patologizację życia społecznego.  Dla młodzieży staje się ona często fałszywym instruktarzem, który zniekształca obraz miłości. Wbrew ogromnej i udokumentowanej szkodliwości jest to zjawisko niekontrolowane. Wg badań Izdebskiego głównym ,,propagatorem’’ pornografii są periodyki dla dorosłych, następnie media cyfrowe.
 Sieć internetowa jest najczęściej wykorzystywanym kanałem do przekazywania treści erotycznych i pornograficznych. We współczesnej kulturze normą staje się nagłaśnianie przez cyfrowe media każdego tematu dotykającego seksualności i intymności człowieka.  Jacek Kurzępa problem opisuje następująco:
,,Nasze córki i nasi synowie czy tego chcieli, czy nie, stali się odbiorcami informacji, wobec której musieli jakoś rezonować, znaleźć swój modus vivendi. Spoglądali na rodziców, słuchali ich komentarzy, które potem konfrontowali z rówieśnikami w klasie, poddawali obróbce na czatach internetowych, wchodząc na rozmaite fora i przysłuchując się debatom. Niekiedy stawało się to impulsem do zastanowienia się a jaki ja jestem? Dorastająca młodzież poddawana jest wpływowi przekazów i kryptoprzekazów ze świata mediów, telewizji muzycznych, bilbordów. Nagość, ekscentryczny obraz pulsującej erotyczności konkuruje z nudą klasy szkolnej, powolnością życia w domowej, przewidywalnej egzystencji, zrzędzeniem starych. Starych, którzy z nieustanną gorliwością oglądają kolejny odcinek.  ,,m  jak miłość’’, podczas gdy w ich domu miłość blednie, wiotczeje, dziecko odsuwa się, znika, staje się mniej obecne.”
Młody człowiek dostrzega dwa konkurujące ze sobą światy- atrakcyjny cybermedialny świat powszechnego erotyzmu i nudny egzystencjalny świat miłości. W takiej rzeczywistości nastolatek może się pogubić i wejść w świat dla niego ciekawszy.”
Przemoc i agresja w sieci.
Cyfrowe media są światem, który istnieje równolegle do realnego gdzie kontrola społeczna nie funkcjonuje lub jest ograniczona. Przyczynia się do przenoszenia do sieci zachowań ryzykownych – lobbingu czy cyberberbullyingu. Cyberbullying jest aktem wykorzystującym cyfrowe media, skierowany na innego użytkownika. Agresja elektroniczna może być rozumiana jako rodzaj wyspecjalizowanego zachowania wykorzystującego tylko te kanały informacyjne, które docierają wyłącznie do ofiary. Może być formą publicznego, wielokrotnego ośmieszania z wykorzystaniem wszystkich dostępnych technologii, formą wykluczenia społecznego. Cyberagresja jest agresją rówieśniczą, sprawcami i ofiarami są adolescenci. Przypuszcza się, że problem agresji elektronicznej będzie narastał wraz z rozwojem nowych technologii cyfrowych.
    Samotność w sieci.
Bezpośrednia komunikacja sprzyja pełnieniu ról pożądanych społecznie zabezpiecza przed odrzuceniem rówieśniczym. Pielęgnacja relacji za pomocą portali społecznościowych bardziej kojarzone jest z negatywnymi emocjami kontakt w świecie realnym z pozytywnymi emocjami. Osoby utrzymując przyjaźnie za pomocą portali społecznościowych mogą czuć się osamotnione, przeżywają więcej negatywnych emocji w świecie realnym. Sherry Turkle określa ten fenomen syndromem wspólnej samotności. Internauci są połączeni negatywnymi emocjami, poczuciem osamotnienia, będąc jednocześnie w stałym kontakcie. W przypadku adolescentów używanie komputera sprzyja izolacji społecznej. Wspomniana  izolacja jest jedną z najczęstszych przyczyn samobójstw, przyjmuje się, że stanowi 45% motywów zachowań suicydalnych.
Poczucie izolacji prowadzi do frustracji, wiążącej się z niezaspokojona potrzeba afiliacji. Powszechność zjawiska osamotnienia jest poważnym zagrożeniem dla  cyfrowych tubylców. Do sieci wrzucane są autentyczne nagrania prób samobójczych. Internetowe ,,spektakle śmierci’’ są instruktarzem, zachętą, przyzwoleniem ,,inni już to zrobili’’. Sieć internetowa jest środowiskiem przyjaznym dla osób zainteresowanych tą tematyką. Świadectwem zrzeszania się są pakty ,,wspólne zorganizowane zachowania samobójcze”, uczestnicy zaburzają mechanizmy obronne trzymające ich przy życiu, pozbawiając się lęku przed śmiercią niwelując świadomość śmierci niezauważonej. W Polsce to zjawisko jest marginalne(0,007% wszystkich samobójstw dokonanych) w krajach zaangażowanych technologicznie przybrało znamiona epidemii. W Japonii w 2004r. odnotowano pierwszy przypadek cyberpaktu suicydalnego, zawiązało go 9 osób. Uczestnicy paktu poznali się w sieci, ustalili szczegóły, dokonali zamachu na swoje życie ,,razem’’w tym samym czasie, będąc w trzech różnych miejscach w kraju. Suicydolog Adam Czabański podkreśla, że nadzwyczajnością cyberpaktu jest fakt łączenia się osób, które wcześniej się nie znały, nie miały wspólnych powiązań, celem było pragnienie własnej śmierci. Odżywianie a internet.
Telewizja i internet są obecnie największymi nośnikami reklam zwiększających konsumpcję w szczególności produktów spożywczych sprzyjających nadwadze i chorobom układu pokarmowego. Promocja słodyczy w telewizji skierowana do dzieci ma związek z tendencją do objadania się w konsekwencji do otyłości. Niepokojącym zjawiskiem jest cyberwspólnota Pro-ana, tworzy ona subśrodowisko akceptacji dla osób z anoreksją, przy jednoczesnym braku akceptacji dla osób z prawidłową wagą. Członkowie grupy zrzeszają się na forach, by wymieniać się spostrzeżeniami, że anoreksja nie jest chorobą i nie wymaga terapii. Przynależność do tej grupy niweluje oddziaływanie sankcji społecznych jednocześnie kompensując potrzebą przynależności, oddziałuje dodatnio na poziom samoakceptacji. W 2001 r. w USA problem był na tyle poważny , że zablokowano większość stron  związanych z patologią odżywiania. Nie przyniosło to jednak oczekiwanych rezultatów, członkowie zaczęli ukrywać się w sieci pod innymi określeniami.
Mózg a sieć.
Nadużywanie kontaktów z technologiami wiąże się z negatywnymi konsekwencjami ośrodkowego układu nerwowego. Jednym z najczęstszych zaburzeń jest neurologicznych jest uzależnienie.
Jest to zaburzenie wieloaspektowe obejmujące funkcjonowanie fizjologiczne, psychiczne i społeczne jednostki. Ze wspomnianym uzależnieniem wiąże się:
•    Sensytyzacja  jest to wzrost pobudliwości neuronów odpowiedzialnych za np. motorykę –wzrost zachęt. Objawia się zwiększeniem wrażliwości narządów na psychostymulację (może utrzymywać się do kilku lat po zakończeniu   patologicznego zachowania).
•    Tolerancja-,,konieczność zwiększania dawki  w celu uzyskania tej samej odpowiedzi’’. Osoba uzależniona by osiągnąć pożądany stan upojenia, częściej przejawia   dane zachowania.
•    Są to mechanizmy przeciwstawne, których zadaniem jest utrzymanie równowagi neuropsychicznej organizmu.
•    Padaczka ekranowa- sprzyja jej nasilenie sekwencji obrazów oraz tzw. błyski ekranowe. Stopień zagrożenia wzrasta przy użytkowaniu w zaciemnionych pomieszczeniach, godzinach wieczornych, nagłe rozjaśnienie ekranu powoduje gwałtowną reakcję ośrodkowego układu nerwowego.
W dobie internetu, gdzie problem rozwiązuje wyszuka internetowa,  niektóre zdolności umysłowe, jak np. myślenie problemowe, twórcze nie mają przestrzeni do zaistnienia, utrwalenia się. Technowypalenie mózgu jest zagrożeniem powstałym w wyniku długotrwałego przeciążenia użytkowaniem cyfrowych technologii. Przeciążenie zadaniowe i informacyjne uniemożliwia analizę zachowań i informacji, przejawiane są postawy bezrefleksyjne. Uczeń scyfryzowany uwagę swą rozszczepia na świat online i świat rzeczywisty, a ciągła gotowość  i wewnętrzny przymus bycia na bieżąco powodują powstanie przewlekłego stresu.
Nowe technologie stały się wyznacznikiem postaw, ocen, ideałów, wartości, zachowań. Cyfrowy świat jest pełen zagrożeń podobnych do, które występują w rzeczywistości, jednak jego dynamika powoduje, że kontrola społeczna nad nim nie panuje. Sankcje społeczne działają w realnym świecie, w sieci są nieodczuwalne dla jednostki. Świat pozbawiony kontroli sprzyja rozwojowi patologii zrzeszeń dewiantów nieistniejących w rzeczywistości społecznej. Nowe technologie mogą doprowadzić do zmian neurologicznych w mózgach uczniów, skutkując cyfrową demencją, padaczka ekranową, uzależnieniem, technowypaleniem mózgu.
Profilaktyka wobec cyfrowych zagrożeń powinna uwzględniać szczególnie obszar rodziny, którego właściwe funkcjonowanie, adekwatne metody wychowawcze będą czynnikiem chroniącym przed konsekwencjami cyfryzacji środowiska.
Ps. Zainteresowanych tematyką ucznia scyfryzowanego zachęcam do przeczytania artykułu ,,Cyfrowi tubylcy w szkole cyfrowych emigrantów czyli awatar w świecie Ptysia i Balbinki’’ Dorota Klus-Stańska: Problemy wczesnej edukacji  2013/9.
Literatura:
•     Edukacja i/a mózg red. naukowa: Kowalski M , Koszyk I., Śliwa S. Kraków 2016.
                                                                                                                           Anna Szatkowska